Hoogbegaafdheid betekent helaas nog al te vaak opboksen tegen clichés. Iedereen kent ondertussen wel de verhalen van de computernerds (liefst mét een brilletje), de puzzelkampioenen, de boekenwurmen, de rekenwonders en de schaakprofessionals, vaak afgezonderd van de rest van de groep en misschien wel extreem intelligent maar sociaal-emotioneel toch minder sterk ontwikkeld. Uiteraard vinden we binnen de groep hoogbegaafde kinderen voorbeelden van elk van deze types, maar hoogbegaafdheid is veel meer dan dat.

 

Diagnose stellen?
Vaak wordt een diagnose hoogbegaafdheid herleid tot een score op een intelligentietest van 130 of meer. Helaas is het ook nog steeds zo dat die “magische” score in sommige scholen plots deuren opent naar differentiatie en/of kangoeroeklassen, terwijl een score van “maar” 125 dan zou aantonen dat je kind geen specifieke noden heeft. Een intelligentiemeting is echter sowieso een momentopname en het correct in kaart brengen van de capaciteiten van een hoogbegaafd kind is geen eenvoudige opgave. Vaak hoor je ook dat kinderen niet aan de 130-grens komen omwille van een “kloof” tussen het verbale en het performale IQ en geregeld interpreteert men dat foutief als een taalkundig en wiskundig IQ. Bij de verbale opdrachten moet een kind praten om antwoord te geven. Het onderdeel rekenen (het oplossen van mondeling aangeboden vraagstukjes) is één van deze verbale taken. Bij de opdrachten waaruit het performale IQ wordt berekend, moet een kind handelend werken: puzzels maken, ontbrekende details aanduiden, prentjes in een juiste volgorde leggen,… Kinderen die visueel-ruimtelijk sterk zijn, behalen hierop meestal hogere scores. Anderzijds kan de tijdsdruk die bij deze subtests meespeelt, voor andere kinderen hun scores dan weer negatief beïnvloeden.

Cognitief
Intellectuele capaciteiten is maar één van de vele kenmerken van hoogbegaafdheid. Daarnaast zijn het kinderen met een grote motivatie. Deze gedrevenheid zien we echter enkel bij die zaken die hen werkelijk interesseren, vaak eerder bij hobby’s of buitenschoolse activiteiten dan op schools vlak. Hoogbegaafde kinderen zijn ook zeer sterk in creatief denken. Ze zien snel verbanden, kunnen meerdere oplossingen bedenken voor een probleem en lossen iets vaak op een aparte manier op.

Zijnsluik
Naast dit cognitieve luik, heeft hoogbegaafdheid ook een zijnsluik. Het zijn kinderen die de lat erg hoog leggen, die perfectionistisch ingesteld zijn en aldus ook angst hebben om fouten te maken. Ze zijn vaak bang om iets niet goed genoeg te kunnen en hierdoor kan faalangst ontstaan. Hoogbegaafde kinderen hebben een zeer sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel. Ze zijn heel gevoelig aan afspraken, regels en beloftes. Ook zijn ze zeer kritisch ingesteld, ze zijn (soms pijnlijk) eerlijk en testen de authenticiteit van de mensen die hen omringen. Tenslotte zijn hoogbegaafde kinderen ook erg gevoelig. Ze nemen de wereld waar met een enorme intensiteit, kunnen risico’s goed inschatten en lijken hierdoor vaak angstiger dan leeftijdsgenootjes.

Hoogbegaafd en visueel-ruimtelijk sterk
Eén van de belangrijkste vragen die je een kind moet stellen, is waarmee ze graag spelen. Zijn het kinderen die graag puzzelen, tekenen of knutselen en bouwen met Lego, Clickx of Duplo? Of houden ze meer van rollenspel met poppen of Playmobil, verhalen voorlezen of vertellen, toneeltjes en poppenkast? Het favoriete spel van een kind zegt vaak iets over hun voorkeur, of ze talig of visueel zijn ingesteld. Wanneer we op zoek gaan naar geschikte differentiatiematerialen om een hoogbegaafd kind voldoende uit te dagen op school, kan het kennen van hun voorkeur hierbij een grote hulp zijn.

Van kleuter naar…
Vaak wordt er in de kleuterklas nog behoorlijk aandacht gegeven aan kinderen  die visueel-ruimtelijk sterk zijn. We vinden er overal bouwhoeken en puzzelhoeken en knutselen en experimenteren neemt een belangrijke plaats in het weekplan. Vanaf de lagere school wordt dit talent echter al te vaak “vergeten” en worden visueel-ruimtelijk sterke kinderen vaak enkel nog eens uitgedaagd tijdens een les meetkunde of een occasionele activiteit muzische vorming. Nochtans is er heel wat materiaal voor handen om hen op meer regelmatige tijdstippen een fijne uitdaging te bezorgen.

Spelend leren
Visueel-ruimtelijk sterke kinderen houden vaak van constructiespeelgoed. Het aanbieden van stappenplannen om (ingewikkelde) bouwwerken te maken kan dan ook een mooie uitdaging bieden. Het aanbod aan geschikt speelgoed is groot en verscheiden: Lego, K’nex, Clickx, Kapla, Meccano,… Puzzelen is een klassieker, in elke kleuterklas zijn talrijke legpuzzels te vinden. Denk echter ook wat breder en bied bijvoorbeeld ook tangrams en mozaïekpuzzels aan.

 

 

En vergeet de ruimtelijke denkpuzzels niet, zoals pentomino’s. In de handel zijn Nikitin, Tridio, SOMA-kubussen en heel wat Smartgames te vinden die een beroep doen op het ruimtelijk inzicht van een kind. Dankzij de opbouwende moeilijkheidsgraad kan elk kind hiermee aan de slag op zijn eigen niveau. En wanneer je je afvraagt waar dit kan eindigen, raad ik je aan om eens een aantal bouwwerken van semi-professionele Minecraft-bouwers op te zoeken… en het daarna zelf eens te proberen 😉

 

 

Tekst door: Danielle Verheye
www.gemz.be